Gıda etiketi okurken önce ürünün adını ve ne kadar içerdiğini, sonra bileşen/alerjen bilgisini, tarih ve saklama talimatını kontrol edin. Tarım ve Orman Bakanlığı, hazır ambalajlı gıdalarda bu bilgilerin yanı sıra üretici, parti ve beslenme bildirimi gibi alanların da etikette yer alması gerektiğini açıklıyor. Alışverişte bu bilgileri aynı sırayla taramak, ürünleri karşılaştırmayı kolaylaştırır; tek bir besin değeri üzerinden “sağlıklı” hükmü vermek için kullanılmamalıdır.
Ürün adı ile net miktarı en başta eşleştirin
Ön yüzdeki marka veya görsel, ürünün tam adının yerine geçmez. Ambalajın üzerinde ürün adı, çeşidi ve net miktarı birlikte görünür. Örneğin “domates sosu” ile “domates püresi” veya “kakaolu içecek” ile “sütlü kakao ürünü” aynı kategori gibi dursa da içerikleri farklı olabilir. İlk adım, sepetinizdeki iki paketin gerçekten karşılaştırılabilir olup olmadığını belirlemektir. Aynı ürün ailesinin farklı çeşidini tek fiyat hesabına sokmayın.
Net miktar, ambalajın üzerindeki gıdanın beyan edilen miktarıdır. Gram, kilogram, mililitre veya litre gibi ölçüler farklıysa ortak birime çevirin. Sıvı içinde sunulan ürünlerde “süzme ağırlık” veya benzeri bir bilgi bulunuyorsa, kavanozun toplam net miktarıyla katı gıdanın süzülmüş miktarını karıştırmayın. Bakanlığın gıda kodeksi bilgilendirmesi hazır ambalajlı ürünlerde net miktarın zorunlu etiket bilgilerinden biri olduğunu belirtir; ürünün hangi ölçüsünün sizin tarif/planınız için anlamlı olduğunu ayrıca seçmeniz gerekir.
Bileşenler ve alerjen bildirimini birlikte tarayın
Bileşen listesi, ürünün hangi maddelerden oluştuğunu görmeye yarar. Tarım ve Orman Bakanlığının etiket bilgilendirmesi hazır ambalajlı gıda etiketinde bileşenler listesinin ve alerji/intoleransa neden olan maddelerin bulunması gerektiğini bildirir. Alerjenler listede diğer bileşenlerden ayırt edilecek biçimde vurgulanır. Bu nedenle yazıyı hızlıca geçmek yerine, listenin başlığını ve görsel olarak öne çıkarılmış kelimeleri okuyun.
İçindekiler bölümündeki bir sözcüğü anlamıyorsanız, yalnız ambalajın ön yüzündeki “doğal”, “hafif” veya benzeri ifadeye dayanarak ürün seçmeyin; arka etiketteki bileşen bilgisine bakın. Bu yazı beslenme ya da sağlık tavsiyesi vermez. Kişisel bir alerji, intolerans veya diyet gereksinimi varsa, kişisel kararınızı ürünün güncel etiketi ve gerekiyorsa sağlık uzmanınızla değerlendirin. Etiket üzerinde okunmayan, kapatılmış ya da birbiriyle çelişen bilgi varsa ürünü satın almadan önce satıcıdan netleştirin.
Net miktar ve fiyatı ortak birimde karşılaştırın
Etiketteki paket miktarı ile raf fiyatını yan yana getirerek gram veya 100 gram başına örnek bir maliyet hesabı yapabilirsiniz. Bu, mevzuatta belirtilen fiyat etiketi birim fiyatının yerine geçmez; yalnızca iki benzer paketi kendi alışveriş kararınız için karşılaştıran basit aritmetiktir. Aynı ürün türü, benzer içerik ve aynı miktar birimi kullanılmadıkça sonuç anlamlı olmaz. Kampanyanın paket koşulunu ve toplam ödenecek tutarı da ayrı okuyun.
| Varsayımsal ürün | Net miktar ve fiyat | 100 g başına tutar |
|---|---|---|
| A paketi | 350 g / 70 TL | 70 ÷ 350 × 100 = 20 TL |
| B paketi | 500 g / 82 TL | 82 ÷ 500 × 100 = 16,40 TL |
Bu örnek fiyatlar gerçek market teklifi değildir. Sonuç, büyük paketin sizin için otomatik olarak daha iyi seçim olduğunu da göstermez: kullanım planı, ambalajı saklama imkânı ve ürünün özellikleri önemlidir. Raf etiketinde mevzuata uygun birim fiyat yer alıyorsa onu da kontrol edin; kendi hesabınızla mağazadaki etiket farklı görünürse ürün miktarının ve para biriminin doğru yazıldığını teyit edin.
Tarih ve özel muhafaza koşulunu atlamayın
Etiketteki STT veya TETT bilgisini ürün adı gibi tam okuyun. Bakanlık bu iki tarihin farklı amaç taşıdığını belirtir: STT’si geçen gıdalar tüketilmemelidir; TETT ise uygun koşullarda ürünün kendine özgü kalite özelliklerini koruduğu dönemi gösterir. Bunların arasındaki fark, ürünün saklanma şekli veya ambalaj durumu hakkında bütün soruları tek başına yanıtlamaz. Bu nedenle tarih satırının hemen yakınında bulunan özel muhafaza ve kullanım talimatını da inceleyin.
Ürün evde buzdolabında saklanmalıysa, taşıma ve eve yerleştirme planınızla bu koşulun uyup uymadığını düşünün. Etikette belirtilmeyen sıcaklık veya “açıldıktan sonra şu kadar gün” gibi bir süre eklemeyin. Ürün tipine göre etikette bulunabilecek talimat değişir. Ambalaj zarar görmüş, tarih okunmuyor veya satış yerindeki muhafaza koşulu uygun görünmüyorsa, yalnızca fiyatı düşük olduğu için alışverişi tamamlamayın; resmî gıda rehberi ve üretici bilgisine başvurun.
Parti, işletme ve beslenme bilgisini ne zaman kullanmalı?
Parti/lot numarası belirli üretim grubunu tanımlamaya yarar. Üründe bir sorun veya geri çağırma duyurusu hakkında bilgi ararken ambalajı atmamış olmak ve bu numarayı kaydetmek, ürünü tanımlamayı kolaylaştırabilir. Etikette gıda işletmecisinin adı/ticari unvanı ve adresi ile işletme kayıt numarası veya tanımlama işareti gibi bilgiler de bulunabilir. Bunları özellikle daha önce kullanmadığınız markayı tanımak veya resmî kaynağa soru iletmek istediğinizde not edin.
Beslenme bildirimi, enerji ve belirli besin öğelerini 100 gram veya 100 mililitre gibi ortak miktar üzerinden sunar. Porsiyon büyüklüğü ambalajdan ambalaja farklı tanımlanabileceğinden, iki ürünü aynı bazda karşılaştırmak için 100 g/100 ml sütununa bakın. Bu tablo tek başına tüm ürünün kişiye uygunluğunu göstermez; etiket bilgileri birlikte değerlendirilmelidir. Bakanlığın 2025 tarihli açıklaması da tek bir ifadeye veya sayıya dayanarak ürünün sağlıklı/sağlıksız olduğu sonucuna varılmaması gerektiğini vurgular.
Rafta kullanabileceğiniz kısa okuma sırası
Ürünü elinize aldığınızda etiketi baştan sona okumak yerine, aşağıdaki altı adımı aynı sırayla uygulayın. Böylece içerik, miktar ve saklama bilgisi birbiriyle ilişkilendirilir:
- Ürün adı ve çeşidi, aradığınız gıdayla aynı mı?
- Net miktar nedir; paketler aynı ölçü biriminde mi?
- Bileşenler listesi ve vurgulanan alerjen bilgisi okunuyor mu?
- STT/TETT hangisi; tarih planlanan kullanıma uygun mu?
- Özel saklama ya da kullanım talimatı evde uygulanabilir mi?
- Fiyatı aynı ürünün aynı ölçü birimiyle mi karşılaştırıyorum?
Bir ürünü seçtikten sonra alışveriş notunuzda yalnızca “marka/fiyat” değil, miktar ve tarih türünü de yazabilirsiniz. Böylece bir sonraki sefer aynı gramajı mı yoksa farklı çeşidi mi aldığınızı hatırlarsınız. Daha fazla market karşılaştırma rehberi için Alışveriş Tüyoları sayfasındaki yazıları inceleyebilirsiniz.
Lot numarası veya işletme iletişimi çoğu zaman ön yüzdeki büyük başlıkların yanında değil, etiketin alt ya da arka bölümünde yer alır. Paketi çevirip bu alanların okunabilir olduğundan emin olun. Bir ürün hakkında üreticiye soru sormanız veya resmî bir duyuruya göre paketin hangi grupta olduğunu karşılaştırmanız gerektiğinde, ürün adıyla birlikte lot numarasını not etmek tanımlamayı kolaylaştırabilir. Tarih, lot ve net miktar farklı işlev görür: birincisi raf ömrü bilgisini, ikincisi üretim grubunu, üçüncüsü ise pakette beyan edilen miktarı anlatır. Birini diğerinin yerine kullanmayın.
Kaynaklar
- Tarım ve Orman Bakanlığı – Gıda Etiketlerinde Yer Alması Gereken Zorunlu Bilgiler (erişim: 27.09.2026)
- Tarım ve Orman Bakanlığı – STT ve TETT bilgisi (erişim: 27.09.2026)
- T.C. Ticaret Bakanlığı – Fiyat Etiketleri Hakkında Bilgilendirme (erişim: 27.09.2026)
